Ömür devri yönetimi; değişimlere uyum sağlamaktan ziyade gelecekte ortaya çıkabilecek değişimleri öngörmek, belirlenen hedefler doğrultusunda gerekli önlemleri alarak değişimleri yönlendirmek ve kontrol altında tutmak amacıyla tüm kaynakların maliyet etkin bir şekilde bütünleşik yönetim disiplini olarak tanımlanmaktadır.
Safhaları:
Ön konsept,
Konsept,
Gelişim,
Üretim,
Kullanım,
Ömür Devri Yönetimi ve Lojistik Destek,
Envanterden Çıkarma olan ömür devri yönetimiyle geleceği bugünden tasarlamak ve planlamak mümkün olmaktadır.
Açık, net ve lineer modeller çizilir; ancak, tarih asla doğrusal değildir. Tarih yinelemeli, maliyeti yüksek ve affetmeyen yıkımları ile ayağa kalkarak yüzünü geleceğe döner.
Bugün yönettiğimiz sistemler gibi.
Ön Konsept
Çatalhöyük’te başlıyor yolculuğumuz.
Kral yok.
Hiyerarşi yok.
Yazılı bir gereklilik yok.
Ama bileşenlerin birlikte çalışması gerekli.
Sistem büyümeden önce içsel olarak tutarlı olmalı.
Çatalhöyük (Konya) M.Ö. 7000 yıllarında, bereketli topraklarda ovadan 20 m yükseklikte doğu yönünde neolitik ve batı yönünde küçük höyük olarak bilinen kalkolitik dönemlere ait iki ayrı yerleşim yeri ile Helenistik ve Bizans dönemine kadar uzanan izler taşır.
Dünyanın en eski kentsel yerleşimlerinden biri olan Çatalhöyük’te ne sokaklar ne saraylar ne de egemenlik anıtları vardır. Evler duvardan duvara inşa edilerek çatıdan girilecek şekilde ve her biri bir sonrakine bağlı. Bir arada yaşayan İnsanlar tarım ve hayvancılık ile uğraşarak en temel ihtiyaçlarının karşılandığı bu bereketli topraklarda güvende yaşamaktadırlar.
Dünyanın en eski kentsel yerleşimlerinden biri olan Çatalhöyük’te ne sokaklar ne saraylar ne de egemenlik anıtları vardır. Evler duvardan duvara inşa edilerek çatıdan girilecek şekilde ve her biri bir sonrakine bağlı. Bir arada yaşayan İnsanlar tarım ve hayvancılık ile uğraşarak en temel ihtiyaçlarının karşılandığı bu bereketli topraklarda güvende yaşamaktadırlar.
Gereksinimler tanımlanırken mevcut şartlar ile uyumlu, tutarlı ve birlikte çalışabilir olmalıdır.
Bağ kurulmalı, ilişkiler yönetilmeli ve ihtiyaçlar açık, net ve anlaşılabilir bir şekilde tanımlanmalıdır.
Ömür devri yönetimi anlayışı yoksa sadece kaos vardır. Ön konsept safhasında, sistem seçeneklerinin oluşturulması ve değerlendirilmesi ile sistem gereksinimlerinin tanımlanması gerekir. İhtiyacı karşılamaya yönelik sistem seçenekleri için her bir sistem seçeneği ile ilgili kullanım konseptlerinin tanımlanması önemlidir.
Otorite, gereksinim ve karar gücüyle hareketi gerektirir. Böylece binlerce insan birlikte yaşadı, kaynakları paylaştı, riskleri yönetti ve yüzyıllar boyunca hayatta kaldı.
Konsept
Ve Frigya.
Yapı ile değil, kimlikle tanımlanan bir medeniyet.
Kimlik…
Vizyon…
Değer…
Çünkü amaç olmadan, sistemler sürüklenir. Maliyetler kontrolden çıkar.
Frig Vadisi (Afyon, Eskişehir ve Kütahya) Aslında antik bir coğrafya. M.Ö.1200 yıllarında
Balkanlardan ve Trakya’dan gelen kavim Anadolu’da bu geniş alana yayılan Frigler. Efsaneler, mitler kulaktan kulağa yayılıyor. Başkent Gordion da düşünüldüğünde Ankara’yı kuran Frigler olduğu kanısı yaygındır.
Aslan Kaya…
Yılan Kaya…
Yazılı Kaya…
Kayaların oyuklarında güvenli yaşamları ile uzanan kale ve surlar tarafından çepeçevre sarılmış Anadolu coğrafyasına yayılmış şehir.
Frigler, “Anadolu’da çatışmadan sonra, stresten sonra, başarısızlıktan sonra bir sistem devam edebilir mi?” sorusuna tüm heybetiyle cevap veriyor. Rolü beslenme, yenileme ve istikrardır.
Frigya’da medeniyet fetih veya anıtlara bağlı değildir. Tarım, depolama, mevsimsel planlama ve yenileme konusunda başarılarına bağlıydı.
Kaynaklar korunmalı, tarlalara bakım yapılmalı ve en önemlisi bilgi aktarılmalıydı.
Sistemlerin zaman içinde kullanılabilir, güvenilir ve desteklenebilir gereksinimlerini tanımlamak ve burada bakım planlarının kahramanca tasarımdan daha önemli olduğunun keşfedildiği medeniyet. Ömür devri yönetiminin konsept safhasında; bakım, tedarik ve desteğin hayatta kalmayı belirlediği sistem gereksinimlerinin tanımlandığı ve bu gereksinimlerin karşılanma esaslarının planlandığı safhadır. Çünkü hiçbir sistem sadece güçle hayatta kalamaz.
Sürdürülebilirlikle ayakta kalmaktadır. Sürdürülebilirlik ve kaynak sürekliliğini temsil eder.
Geliştirme
Hattuşa.
Otorite…
Yazılı Kurallar…
Antlaşmalar…
Kararların sahipleri vardır.
Bu gelişmedir. İşte mimari burada kesinleşiyor — ve gelecekteki çoğu başarısızlığın sessizce tasarlandığı yer.
Hattusa (Hititler’in başkenti Hattuşa, Boğazkale, Çorum) M.Ö. 2.binde özellikle 1600 ve 1300 yılları arasında Anadolu ve Orta Doğu’nun yüksek bir kültür seviyesinde ulaşmış en güçlü imparatorluğunun başkentidir. Anadolu’da kendisinden evvel var olan Hattilerin ve Luvilerin yaşam tarzını kendisine uyarlayarak uzun bir dönem ayakta kalmayı başarmış bir medeniyettir.
Hattusa (Hititler’in başkenti Hattuşa, Boğazkale, Çorum) M.Ö. 2.binde özellikle 1600 ve 1300 yılları arasında Anadolu ve Orta Doğu’nun yüksek bir kültür seviyesinde ulaşmış en güçlü imparatorluğunun başkentidir. Anadolu’da kendisinden evvel var olan Hattilerin ve Luvilerin yaşam tarzını kendisine uyarlayarak uzun bir dönem ayakta kalmayı başarmış bir medeniyettir.
Şehir tüm heybetiyle karşımızda duruyor. Ne muazzam bir yapı. Yüksek kayaların çevirdiği stratejik konumu ile özenle inşa edildiği ne kadar da belli. Çevresindeki surlar ile korunan başkentte siyasi ve idari yönetim merkezi, ticaret merkezi ve çok sayıda tapınak bulunmaktaydı.
Bu sistem, bu şehir neden var olsun ki?
İnşa edilmeden ve kaynaklar ayrılmadan önce birisinin karar vermesi gerekir.
Şehir, yüksek duvarların ardında; tarım, hayvancılık, maden ve ticaret ile uğraşan insanların bir arada, dönemin şartları düşünüldüğünde, güvenle yaşamasına imkân sağlayan yapıya sahiptir.
Bu yapının güvenilirliği; yasalar, antlaşmalar, askeri seferler ve altyapı ile güçlü bir yönetim iradesinden kaynaklanmaktaydı.
Şehrin 3 girişi olduğu görülmekte; batıda Aslanlı Kapı, güneyde Sfenksli Kapı (Yer Kapı) ve doğuda Kral Kapısı. Sfenksli Kapı yığma bir tepe üzerine yapılan temel duvarlar üzerine inşa edilen kerpiç duvarlarla güneyden gelecek düşmanlara karşı kenti koruyan kapısıdır. Devasa yapıdaki aslanlı kapı düşmana korku vermesinin yanı sıra giriş yönünde bulunan okçular ile kapıya saldıran düşmanın harekât kabiliyetini düşüren bir yapıdadır. Düşmanın saldırısını zayıflatmak için saldırı yönüne doğru ters elle ok atma zorluğu yaratmaktadır. Lojistik planlamanın da ne kadar ön plana çıktığını görüyoruz.
Su toplama havuzları da dönemin mühendislik harikası olarak karşımıza çıkmaktadır.
Hattuşa’da kralın mührü sembolik değildi — sistematikti.
Kralın hesap verebilirliğinin yazıtlarla kayıt altına alınmış olduğu görülmektedir.
Kadeş Antlaşması (M.Ö. 1258 ilk yazılı antlaşma) Mısır-Hitit Barış Antlaşması metni Hattuşa’da bulunan kil tabletler üzerinde kayıtlıdır.
Ve kıtlık, en büyük siloda çıkan yangın, veba ve iç savaş ile M.Ö.1200 yılında Hititlerin terk ettiği topraklar…
Ömür devri yönetimi anlayışı yoksa programda sadece kaos vardır. Sistem seçeneklerinin oluşturulması, değerlendirilmesi ve uygun sistem çözümüne yönelik ihtiyaç tanımının ana hatları ile ortaya konulması ile sistem gereksinimlerinin tanımlanarak gereksinimleri karşılayacak bir sistemi tasarlamak ve üretime hazır hale getirmek için bu safhada otorite, gereksinim ve karar gücüyle hareket etmek gerektirir.
Ekmek yiyip su içeceksin.
Üretim
Knidos’a ulaşıyoruz.
Mühendislik,
Gemi inşası,
İlaç,
Hayal gücüne değil mühendislik disiplinine dayanır.
İşte burası fikirlerin ortaya somut bir şekilde çıktığı yer.
Akdeniz’in Ege’ye açılan kapısı
Knidos (Datça, Muğla) M.Ö. 6. yy’dan bu yana ayakta duran antik kent. Luvilere dayanan geçmiş olması rağmen Dorların yerleşik halklarının uygarlığı olarak tarihe geçmiştir.
Knidos’a ulaştığınızda antik tiyatrosu, tapınağı, darphanesi, depolama alanları, askeri ve ticari limanı ve tersanesi ile Akdeniz’e kucak açan yerleşim yeri. Akropolis ve surları bulunan bu korunaklı antik şehrin terasından baktığınızda mavi ufka uzanan deveboynu…
Hala güvenli liman olması özelliğini taşır.
Ticari konumu ilaç, şarap, zeytin ve zeytinyağı imalatları ile varlığını sürdürülebilir kılarken inanç yolu üzerinde olması da ibadet yerlerinin de ziyaretçilere hitap edecek şekilde yapılandırılmıştır. Apollon, Afrodit ve sağlık tanrısı Asklepios’a ait kalıntıları da göz ardı etmemek lazım.
Bir sistem tanımlanır, mimarisi oluşturulur; ama, fiziksel olarak üretilene kadar bu sadece bir tasarım olarak kalır. Vizyonu ve yapıyı dönüştürüp dokunulabilir, çalıştırılabilir ve test edilebilir bir gerçeğe dönüştürür üretim safhası.
Ömür devri yönetiminde üretim safhası ile üretim ve gereksinimlerin karşılandığını doğrulama faaliyetleri yürütülür. Sistem ve tüm destek unsurları ete kemiğe bürünür. Ve mühendisliğin ve yapının gerçekten sağlam olup olmadığını kanıtlandığı yer.
Kullanım
Pergamon…
Kütüphane,
Hastane,
Her gün kullanılan altyapı…
Sistemlerin değer sağladığı ve gerçek maliyetlerinin ortaya çıkarıldığı zaman…
Bergama (Bergama, izmir) Helenistik dönemin yaklaşık M.Ö. 3. veya 2. binden beri en önemli krallığı Pergamon, Pergamon Akropolisi. Korunaklı yer olarak inşa edilmiş olan bu tepe üstünde kurulu şehir; terastan ovaya baktığınızda dini ve idari merkezleri, mühimmat depoları, kütüphanesi ile saraylarının yer aldığı bu korunaklı şehrin ne kadar ulaşılmaz olduğunu anlayabiliyoruz.
Bergama sadece hayal gücüne dayanmıyordu. Mühendislik disiplinine dayanıyordu. Malzemelerin seçildiği yer, süreçlerin tanımlandığı ve altyapı ile gerçek dünya sınırlarının görüldüğü alanda gerçekleştiriliyor. İşte riskin fiziksel hale geldiği an. Hatalar artık teorik değil. Tasarım kararları geri dönüşü olmayan gerçekliğe dönüştüğünde fikirler varlığa dönüşmüş ve kullanımı ile yüzleşilmiş gerçekler. Sınırlı yetenekle üretilmiş ürünlerin kullanımı ilave yeteneklerle tamamlanıp sisteme eklenir ve hedeflenen yetenek yakalanır.
Ömür devri yönetimi kullanım safhası; odak sistemin operasyonel çerçevede kullanıma hazır hale gelmesi (aktifleştirilmesi) ile birlikte başlar ve bundan itibaren sorumluluk tamamen kullanıcıya geçer. Odak sistem, hizmet dışı kaldığı anda bu safha sonlanır. Odak sistemin etkin hale getirilmesi ve kullanılmaya başlamasıyla birlikte performansı izlenmeli ve uygunsuzluklar, eksiklikler, arızalar uygun şekilde kayıt altına alınmalı, tanımlanmalı, çözülmeli ve sonrasında da tüm sonuçlar kayıt altına alınmalıdır. Kullanım safhası süresince, Odak sistem ve verilen hizmetler geliştirilebilir, bu da farklı konfigürasyonların ortaya çıkmasına neden olabilir. Bu tarz konfigürasyon değişikliklerinin konfigürasyon yönetim planı uygulamaları doğrultusunda dokümante edilmesi gereklidir.
Ömür Devri Yönetimi ve Lojistik Destek
Ve Efes.
Yol,
Liman,
Su kanalları, su kemerleri,
Lojistik, gözden geçirmeler…
Efes bir gerçeği yüzümüze vuruyor…
Sistemler mükemmel olduğu için değil ömür devri desteği doğru planlandığı için ayakta kalıır. Bu da sürdürülebilirliktir…
Efes (İzmir) M.Ö. 8.yy’de liman ile menderesin ege denizine kavuştuğu topraklar. Ionia olarak adlandırılan Gediz ve Menderes ovasında yerleşik medeniyet. Antik kentin dünyanın harikalarının arasında kalan Artemis Tapınağının bulunduğu çevreye yerleşik olduğu düşünülmektedir. Erken tunç çağın başından beri yerleşim yeri olan yarımada, Luvilerin başkenti olarak ticari uğrak yeri olarak karşımıza çıkıyor.
Efes şehrine giriş yaptığınızda aşağı şehir, yukarı şehir, liman, su kanalları, pazar yeri ve gözden geçirmelerin ve üst yönetim değerlendirmelerinin yapıldığı sosyalleşme alanları anlamında sistemin sürekliliği saklıdır. Sistemi üretiminden itibaren canlı tutmanın amacı ömür devrinin desteklenebilirliğinin sağlanmasıdır, Erişilebilirlik, sürdürülebilirlik ve güvenilirlik artık teorik değildir, yaşanır. Bir sistem iyi tasarlanmış olabilir. Akıllıca analiz edilmiş olabilir. Ama hareket edemez, iletişim kuramaz ve desteklenemezse yavaş yavaş başarısız olur.
Dönemin sığınma hakkını taşıyan Artemis Tapınağı ticari kaynak olarak muazzam bir akar ve bu kentin stratejik konumu ile tatlı suya ulaşılabilir kılan ibadet merkezi…
Bilimsel düşüncenin Celsus Kütüphanesinde tüm erdemleri ile kucaklandığını da unutmayalım.
Yaşamın bu kadar hareketli olduğu başka antik şehir var mıdır?
Dükkanları, ısıtma sistemleri, hamamları ile spor müsabakalarının yapıldığı liman şehri. Tiyatro, hamam kompleksi ve gimnazyum… Aristokratların, bilim insanlarının ve dönemin önemli insanlarının heykellerinin oluşturduğu korteji izleyerek Agoraya ulaşıyorsunuz.
Anadolu’da şehirler yalnız hayatta kalmadı. Yollar, limanlar, su kemerleri, altyapısı ve iletişim yolları görünür anıtların altında görünmez bir ağ oluşturdu. Ticaret, bilgi, yedek parça, insanlar, fikirler — hepsi bu koridorlardan akıyordu.
Bir sistem ancak gereksinimleri tanımlanır, planlanır ve desteklenirse yaşar. Efes’in rolü hareket, iletişim, sürdürülebilirlik ve koordinasyondur.
Ömür devri ve lojistik desteği olmadan, en parlak sistem bile hareketsiz hale gelir. Modern mühendisliğin Ömür Devri Ürün Destek Yönetimi olarak adlandırdığı kavram; ömür devri yönetimi destek safhası, destek unsurlarının ve hizmetin tanımlanması, sınıflandırılması, performansının izlenmesi, aksaklıkların, eksikliklerin ve hataların raporlanmasının yanı sıra bu aksaklık ve eksikliklerin düzeltilmesine yönelik çözüm önerilerinin sunulmasıdır.
Envanterden Çıkarma
Perge…
Bir gecede yok olan şehir değil!
Transform edilen, tekrar kullanılan ve sonunda kllanımdan çıkarılan…
Ömrün sonu. Çünkü yönetilmeyen ömür devri, bir son değildir — gecikmeli bir başarısızlıktır…
Perge (Antalya) M.Ö. 5. binden başlayan 2.bine kadar süregelen yerleşim
Perge fetihle değil, nehirler ve ticaret yollarının değiştirilmesiyle terk edildi.
Geçiş planı yok.
Uyarlama yok.
Şehir başarısız olmadı. Ortam değişti. Ve kimse nasıl çıkacağına öngörmedi.
Sistemlerin güvenli bir şekilde sökülmesi, bilginin korunması ile alınan dersler, edinilen tecrübeler ileriye aktarılır. Bu safhanın rolü kapanış, geçiş ve hafızadır. Sistem anlamı bilgeliktir — ne zaman biteceğini ve anlamı nasıl geride bırakacağını anlamak. Çünkü ömür devri yönetilemeyen ssistemler geleceği kirletir, yönetilen sistemler ise geleceği güçlendirir.
Her sistem ne kadar güçlü olursa olsun, ne kadar iyi tasarlanmış olursa olsun nihayetinde son safhasına ulaşır. Envanterden çıkarma safhası planlanmazsa kontrolsüz bir maliyettir. Ömür devrinin sonu karar verme safhasında yürütülür, sonradan düşünülen bir durum değildir. Bu aşama başarısızlık değildir. Bu sorumluluktur.
Anadolu’nun dört bir yanında şehirler yok olmadı, ama katmanlara ayrıldı.
Troy tekrar tekrar inşa edilip yıkıldı. Her katman bir diğerinin temelini oluşturuyordu.
Efes sessizliğe gömüldü, Yine de taşları gelecekteki şehirlere nasıl yükseleceklerini öğretti.
Hattusa kayboldu, ancak yasaları, duvarları yıkıldıktan sonra bile yönetimi şekillendirdi.
Ömür devrinin kapandığı bu safha bir sonrakinin tohumudur. İmha kaybolmak değil bir dönüşümdür. Bilgi arşivlenir ve alınan dersler korunur. Onun rolü kapanış, geçiş ve anmadır. Sistem anlamı mirastır ve operasyon bittikten sonra geriye kalanlar. İşte burada çevresel restorasyonların gerçekleştiği, risklerin yönetildiği ve değerin son bir kez çıkarıldığı yer. Performanstan değil, deneyimden. Ve burada döngü yeni bir sayfaya akıyor.
Ömür devri yönetiminde planlanan kullanım ömrü sonunda veya kullanım ömrü dolmadan envanterden çıkarma kararının verilebildiği durumlarda ilgili sistemin operasyonel ve destek hizmetlerinin sonlandırılması ve sistem için mümkün olan seçeneklerin değerlendirilerek sürecin işletilmesidir. Bu kapsamda standart yapıda envanterden çıkarma rehber dokümanlarını işletebilmek faydalı bir uygulamadır.
Her son bir arşivdir, her arşiv bir plandır.
Her sistem, ne kadar güçlü olursa olsun, sonuna ulaşır. Bu bir başarısızlık değildir, ömür devrinin tamamlandığı andır. Yıkım değil, geçiştir…. Alınan dersleri, edinilen tecrübeleri ile yeni bir devrin başladığı ve bir devrin kapandığı safha…
İşte Anadolu’nun bize öğrettiği ders:
Uygarlıklar teknoloji eksikliği nedeniyle çökmedi. Ömür devri kararları çok geç alındığı ya da hiç alınmadığı için çöktüler ya da katmanlara ayrıldılar.
Bugün de savunma programlarında aynı durum geçerli;
Altyapıda,
Karmaşık sistemlerinde.
Ömür devri yönetimi yaklaşımı yalnızca teknik bir disiplin değildir. Bu aynı zamanda bir liderlik disiplinidir.
Doğru kararları verme sanatıdır.
Yeterince erken, bütüncül olarak ve sonu göz önünde bulundurarak.
Bugün; araçlar, modeller ve metodolojileri tartışırken, Sizi Anadolu uygarlıkları gibi düşünmeye davet ediyorum. Tasarım sadece inşa etmek için değil. Sadece konuşlandırmak için değil. Ama ayakta kalmak, uyum sağlamak ve duruma göre emekli olmak için.
Çünkü sistemler, medeniyetler gibi, nasıl başladıklarıyla değil nasıl yitip gittikleri ile hatırlanır ve ömür devri boyunca ne kadar iyi yönetildikleriyle.
Bu yolculukta heyecanımı paylaştığım tüm can dostlarıma teşekkür ederim.
